Faalangst en overgewicht

Hoe faalangst en onzekerheid een gezond gewicht in de weg staan

door Thessa Hendriks – maart 2016

Als je faalangstig bent vind je het moeilijk om fouten te maken en om met tegenslagen om te gaan. Steeds als iets niet lukt of anders gaat dan je graag zou willen voel je je persoonlijk geraakt en teleurgesteld in jezelf. Dit gaat ten koste van je zelfvertrouwen en gevoel van eigen waarde. Je denkt negatief over jezelf, piekert veel en durft geen nieuwe uitdagingen aan te gaan. Als je snel het gevoel hebt ‘niet goed genoeg’ te zijn of er ‘niet bij te horen’, is dat pijnlijk en deze pijn wil je het liefst niet voelen. Je ontwikkelt daarom manieren om hiermee om te gaan.

Perfectionisme en passiviteit

Sandra Als gevolg van haar onzekerheid en angst om te falen ontwikkelt Sandra een extreme vorm van perfectionisme. Ze werkt hard en maakt lange dagen. Zowel op haar werk als ook privé wil zij alles onder controle hebben. “als jong meisje was ik een dromer. Ik kreeg dagelijks van mijn ouders te horen dat ik beter mijn best moest doen en wat van mijn leven moest gaan maken. Dit maakte mij erg onzeker en angstig en gaf mij het gevoel dat ik niet goed genoeg was. Ik deed er vervolgens alles aan om succesvol te zijn zodat mijn ouders trots op mij konden zijn. Ik werkte keihard, zowel op mijn werk als in mijn gezin. Ik wilde mij niet hoeven schamen voor mijzelf, daarom moest alles altijd lukken en perfect zijn. Ik kon hierin de lat voor mijzelf erg hoog leggen. Als ik ’s avonds thuis kwam van een zware en vermoeiende werkdag was het eerste wat ik deed de kast opentrekken voor iets lekkers. Ik vond dat ik dat verdiende”…

Ben Ben, komt niet in beweging. Waarom zou hij ook, alles wat hij doet gaat toch niet goed, zo is zijn ervaring. Ben is geen prater en vindt het moeilijk om contact te maken. In gezelschappen voelt Ben zich onzeker, hij vind het moeilijk een gesprek aan te gaan, dus dat vermijdt hij zoveel mogelijk. Ik vind het erg jammer dat ik zo angstig ben om contact te maken met anderen, al is het maar een gewoon kort gesprekje, zelfs dat vind ik al moeilijk. Ik vraag mij dan steeds af wat de ander van mij zal vinden en ben erg gefocust op wat ik zeg. Juist dan gaat het mis. Dat frustreert mij enorm. Ik ben daardoor veel alleen thuis. Zo af en toe komt er een goede vriend of één van mijn kinderen op bezoek. Ik zit veel voor de tv en daar moet dan ook iets lekkers bij. Koken doe ik af en toe. Na mijn scheiding ben ik eigenlijk steeds slechter gaan eten en steeds meer gaan snoepen. Ik eet veel kant en klaar maaltijden of haal iets bij de snackbar om de hoek, dat is makkelijk. Ik ben niet trots op mijn gewicht maar weet ook niet hoe ik dit kan veranderen. Dat heb ik al zo vaak geprobeerd…’

Emotie eten

Het perfectionisme van Sandra maakte dat zij de onderliggende pijn van het ‘niet goed genoeg voelen’ kon bedekken door extreem hard te werken. De angst voor de confrontatie met haar innerlijke pijn was zo groot dat dit de enige manier was om te kunnen blijven functioneren. Ben is passief. Hij heeft zich er bij neergelegd en doet geen moeite meer om zijn sociale kring te vergroten. Beide vormen van ‘omgaan’ met faalangst geven uiteindelijk psychische en lichamelijke klachten.

Een groot deel van haar leven lukte het Sandra om alle bordjes op haar perfecte wijze in de lucht te houden. Maar de vermoeidheid van al dat harde werken slaat uiteindelijk om in uitputting en zij komt thuis te zitten met een burnout ik was niet alleen uitgeput van alles wat ik van mijzelf eiste, ik was ook erg boos, ontevreden en teleurgesteld in mezelf. Ik ging hierdoor steeds meer eten. Eten was voor mij een manier om aan die nare emoties te kunnen ontsnappen. Een soort troost, het even ‘vergeten’ van alles wat me bezighield. Eten werd mijn grootste vriend maar ook mijn grootste vijand. Eigenlijk kon ik helemaal niet meer van eten genieten op een gezonde manier. Steeds als ik niet lekker in mijn vel zat, was eten een manier om me weer een beetje ‘prettig’ te kunnen voelen. Eten was voor mij ‘vulling’ geworden in plaats van ‘voeding’.

Het vullen van de innerlijke leegte

Van nature vermijden we pijn, we trekken ons terug als we ons aan vuur branden. Psychisch werkt dat ook zo. We vermijden emotionele pijn om onszelf te beschermen en te kunnen blijven functioneren. Dat overlevingsmechanisme klinkt heel logisch en is dat op zich ook. Maar er moet een prijs voor betaalt worden want vermijden van emotionele pijn vraagt om een ‘aangepast gedrag’. Naast je ‘echte en ware zelf’ ontstaat er dan ook een aangepaste versie. Je steeds aanpassen kost heel veel energie en na verloop van tijd ga je merken dat je niet jezelf bent en lange tijd ook niet jezelf bent geweest. Dit geeft een gevoel van ‘innerlijke leegte’. Een onbestemd gevoel van ‘leeg’ en ‘onvolledig’ zijn dat spanning en onrust geeft.

Leegte wil gevuld worden en ‘eten’ is een uitstekend middel om te ‘vullen’ en niet te hoeven ‘voelen’. Eten krijgt de functie van ‘tijdelijke bevrediger’ en ‘bedekker’ waarvan steeds meer nodig is. Bovendien wordt de echte oorzaak niet opgelost wat het bereiken van een duurzaam gewicht in de weg kan staan.

Een eerste stap – trouw blijven aan jezelf

Faalangst ontstaat geleidelijk aan en kent meerdere oorzaken waaronder: prestatiedruk, emotionele gevoeligheid, opvoedingsfactoren, gebrek aan eigen waarde, levensgebeurtenissen. Het betreft meestal een combinatie hiervan. Faalangst maakt onzeker en onzekerheid voedt weer de faalangst. Beiden houden elkaar dus in stand en ergens moet deze cirkel doorbroken worden.

Het opheffen van faalangst en onzekerheid kan beginnen met het zetten van kleine stapjes waarbij je trouw leert te zijn aan jezelf. Steeds als je ‘ja’ zegt terwijl je ‘nee’ denkt brokkelt er een stukje van je zelfvertrouwen af. Leer dus om ‘nee’ te zeggen als je ook ‘nee’ denkt en stel jezelf steeds de vraag ‘blijf ik hiermee trouw aan mijzelf of aan mijn angst’. Mogelijk riskeer je hiermee dat je iemand teleur stelt, maar dit hoeft echt niet zo te zijn. Het gevoel dat je krijgt nadat je trouw aan jezelf bent gebleven kan vele malen groter en intenser zijn dan de angst om iemand teleur te stellen, die waarschijnlijk vooral verbaasd is omdat hij/zij dat niet van jou kent en verwacht. Met ieder stapje, hoe klein ook, waarin je voor jezelf kiest, voel je je innerlijk sterker en krachtiger waardoor je zelfvertrouwen en eigenwaarde toenemen. Een toename van zelfvertrouwen en eigenwaarde doet faalangst verminderen. Daarnaast is het ook belangrijk de onderliggende emoties te gaan onderzoeken, eventuele dieperliggende emotionele ‘wonden’ te helen en hiermee te leren omgaan. Het overmatig eten zal dan zijn functie geleidelijk verliezen omdat er geen ‘bedekking’ meer nodig is.

Volhouden door om te gaan met teleurstelling en succes

Angst en onzekerheid ‘weg eten’ kan een gevoel van veiligheid en controle geven. Als dit jarenlang een vertrouwd patroon is geweest kan het moeilijk zijn je hiervan los te maken. Dit vraagt geduld en mildheid naar jezelf. Daarnaast kan omgaan met teleurstellingen evenals het omgaan met successen moeilijk zijn. Het proces van duurzaam afvallen gaat gepaard met ups en downs. Het gaat er om beide te kunnen waarderen en hun functie te begrijpen. Successen geven energie en een gevoel van overwinning en trots. Zij laten groei en ontwikkeling zien. Tegenover successen staan de beproevingen want we hebben immers ook te leren. Momenten dat het even niet lekker gaat kunnen teleurstelling geven. In teleurstelling blijven hangen kan ervoor zorgen dat je weer terugvalt in je oude eetpatroon. Het is daarom belangrijk te begrijpen wat het doel en de functie is van deze momenten en te leren hoe je na het ‘vallen’ weer op kunt staan en door kunt gaan. Beproevingen leren je sterker en krachtiger te worden zodat je nu en in de toekomst bij jezelf kunt blijven en het eten niet meer nodig is om innerlijke leegte mee te vullen.

Praktijk One© 2016